Laminate là gì? Cấu tạo, phân loại và cách chọn đúng

Key takeaways

• Laminate (HPL) là vật liệu phủ bề mặt nội thất, cấu tạo ba lớp giấy ép ở áp suất cao, dán lên cốt gỗ công nghiệp.
• Ngưỡng định nghĩa HPL: ép đồng thời ở nhiệt độ từ 120°C và áp suất riêng từ 5 MPa trở lên, theo EN 438 và ISO 4586. Đây chính là ranh giới phân biệt HPL với các loại phủ ép áp suất thấp.
• Thành phần: hơn 60% là giấy, 30 đến 40% là nhựa nhiệt rắn. Sau khi ép, tấm đạt khối lượng riêng trên 1,35 g/cm³, đặc và không còn lỗ rỗng.
• Năm nhóm bề mặt chính: vân gỗ, vân đá, vân vải, màu trơn, bề mặt kim loại.
• Kích thước và độ dày: 1220 × 2440mm và 1220 × 3050mm, độ dày tấm 0,7mm sai số ± 0,1mm, như nhau cho mặt đứng và mặt nằm.
• Ưu điểm chính: chống trầy và chịu va đập tốt, dễ vệ sinh, dán được trên nhiều loại cốt gỗ công nghiệp
• Giới hạn cần biết: chống ẩm ở mối nối và cạnh dán có giới hạn, khó dặm vá cục bộ, và phải dán tấm mặt hậu (Backer) để tránh cong vênh.
• Quyết định theo vị trí nằm ở cốt nền, không ở độ dày tấm: tấm laminate cùng độ dày, cái thay đổi theo hạng mục là loại cốt gỗ bên dưới và cách xử lý cạnh.

Laminate là gì? 

Laminate, tên đầy đủ High-Pressure Laminate (HPL), là tấm vật liệu phủ bề mặt được ép từ nhiều lớp giấy dưới áp suất và nhiệt độ cao. Một tấm laminate gồm lớp lõi giấy kraft chịu lực, lớp giấy trang trí tạo màu và hoa văn, lớp overlay trong suốt bảo vệ bề mặt. Sau khi ép thành khối, tấm laminate được dán lên cốt gỗ công nghiệp như MDF hoặc ván dăm để làm bề mặt hoàn thiện cho tủ bếp, tủ áo, mặt bàn, quầy lễ tân và vách ngăn. Laminate không phải gỗ tự nhiên và cũng không phải đá tự nhiên. Đây là vật liệu phủ công nghiệp có độ bền bề mặt cao và số lượng mẫu vân rất rộng.

Gỗ laminate, ván laminate và sàn laminate khác nhau thế nào?

Tấm laminate có độ dày tiêu chuẩn khoảng 0,7 mm. Khi tấm này được dán lên cốt gỗ công nghiệp như MDF, ván dăm hoặc ván ép, thành phẩm thường được gọi là ván laminate hoặc gỗ laminate. Cách gọi “gỗ laminate” dễ gây hiểu nhầm, vì phần gỗ là cốt ván công nghiệp, còn laminate chỉ là mặt phủ bên ngoài.

Sàn gỗ laminate là một sản phẩm khác. Sàn dùng cốt HDF, lớp phủ thường được ép trực tiếp lên cốt và có ngàm khóa để lắp. Phúc Thành An cung cấp tấm laminate làm bề mặt nội thất, không cung cấp sàn gỗ laminate.

Cấu tạo laminate gồm những lớp nào?

Tấm laminate được ép từ ba lớp giấy có vai trò khác nhau, ép cùng lúc thành một khối duy nhất.

• Lớp lõi giấy kraft. Nhiều tấm giấy kraft nâu tẩm nhựa phenolic xếp chồng lên nhau. Số lượng lớp giấy quyết định độ dày và khả năng chịu va đập của tấm. Đây cũng là lý do một tấm laminate dày hơn không chỉ đơn giản là dày hơn, nó chịu lực khác hẳn.

• Lớp giấy trang trí. Giấy in hoa văn tẩm nhựa melamine, đặt trên lớp kraft. Toàn bộ màu sắc và vân của tấm nằm ở lớp này, gồm vân gỗ, vân đá, vân vải và màu trơn.

• Lớp overlay. Lớp giấy trong suốt ngoài cùng, sau khi ép sẽ trong hẳn và cho nhìn thấy lớp trang trí bên dưới. Lớp này gánh toàn bộ khả năng chống trầy, chống mài mòn và chống hóa chất của tấm.

Ba lớp được ép đồng thời dưới nhiệt độ từ 120°C và áp suất riêng từ 5 MPa trở lên, tương đương khoảng 50 bar. Đây là định nghĩa chính thức của HPL trong tiêu chuẩn châu Âu EN 438 và tiêu chuẩn quốc tế ISO 4586, và cũng chính là ranh giới kỹ thuật giữa laminate với các loại phủ ép áp suất thấp như melamine.

Vật liệu này ra đời năm 1912 tại Mỹ, do hai kỹ sư Daniel J. O’Conor và Herbert A. Faber phát triển khi làm việc tại Westinghouse, ban đầu dùng làm vật liệu cách điện thay cho mica. Ứng dụng trang trí nội thất xuất hiện sau đó khoảng hai thập niên.

Tính theo khối lượng, hơn 60% một tấm laminate là giấy, phần còn lại từ 30 đến 40% là nhựa nhiệt rắn: nhựa phenol cho các lớp lõi và nhựa melamine cho lớp bề mặt. Quá trình ép làm nhựa chảy rồi đóng rắn, cho ra một khối đặc không lỗ rỗng với khối lượng riêng trên 1,35 g/cm³. Sau khi ép, tấm được cắt theo kích thước tiêu chuẩn và chà nhám mặt sau để tăng độ bám khi dán lên cốt gỗ.

Ba lớp trên giống nhau ở mọi tấm laminate. Cái khác nhau giữa hàng nghìn mã nằm ở lớp giấy trang trí, nên muốn hình dung độ rộng thật của nhóm vật liệu này thì xem toàn bộ mã tấm laminate là cách nhanh nhất.

Thông số kỹ thuật và tiêu chuẩn tham chiếu

Bảng trên là dải phổ biến. Từng dòng sản phẩm có khổ tấm riêng, nên trước khi lên bản vẽ cắt thì đối chiếu khổ tấm và độ dày laminate theo đúng dòng định dùng, tránh phát sinh hao hụt khi chia tấm.

Hai bộ tiêu chuẩn trên quy định cách đo những chỉ tiêu người dùng thực sự quan tâm, gồm khả năng chống mài mòn bề mặt, chống va đập, chống vết bẩn, chống nhiệt khô và độ ổn định kích thước. Khi so sánh hai dòng laminate, so theo cùng một chỉ tiêu trong cùng một bộ tiêu chuẩn thì mới có ý nghĩa.

Tài liệu kỹ thuật gốc, do Hiệp hội các nhà sản xuất laminate trang trí châu Âu (ICDLI) công bố: Product Data Sheet for High Pressure Laminates và Manufacturing of HPL.

Số liệu trong bảng là dải phổ biến của vật liệu, thay đổi theo từng dòng sản phẩm. Đội kỹ thuật Phúc Thành An đối chiếu thông số chính xác theo hạng mục công trình cụ thể.

Laminate có những loại bề mặt nào?

Laminate được phân loại theo ba trục khác nhau, và một tấm luôn thuộc đồng thời cả ba. Biết đủ ba trục thì mới đặt hàng đúng.

Theo bề mặt trang trí. Đây là trục nhìn thấy đầu tiên.

• Vân gỗ. Phù hợp tủ bếp, tủ áo, ốp tường mang cảm giác ấm và gần gũi. Đây là nhóm có số mã nhiều nhất, xem đủ trong bảng mã tấm laminate của Phúc Thành An.

• Vân đá. Thay thế đá tự nhiên cho mặt bàn, mặt bếp, ốp tường ở nơi cần vẻ sang trọng nhưng muốn kiểm soát trọng lượng. Xem nhóm laminate vân đá marble để so vân trước khi chốt mã.

• Vân vải. Tạo điểm nhấn cho vách ngăn, mặt dựng và nội thất cần cảm giác mềm. Các mẫu laminate vân vải thường đi cùng không gian văn phòng và khách sạn.

• Màu trơn. Ứng dụng rộng cho nội thất văn phòng và không gian cần tông màu đồng bộ, tối giản. Với hạng mục cần cạnh cùng màu với mặt, xem thêm dòng laminate màu xuyên lõi.

• Bề mặt kim loại. Dùng cho quầy bar, mặt dựng thang máy và các hạng mục cần điểm nhấn hiện đại. Nhóm này có cách xử lý cạnh riêng, nên hỏi kỹ thuật trước khi lên phương án. Chi tiết ở trang laminate bề mặt kim loại.

Theo khả năng uốn cong. Dòng thường chỉ dán được trên mặt phẳng. Ngoài ra có dòng uốn cong được, dán liền qua cạnh mà không cần nẹp, tạo ra cạnh bo tròn liền khối cho mặt bàn bếp, mặt bàn đảo và quầy lễ tân.

Phúc Thành An có cung cấp dòng uốn cong được này, uốn được tới bán kính nhỏ nhất R = 6mm, áp dụng trên cốt gỗ công nghiệp thông thường gồm MDF, ván ép và ván dăm. Đây là thông số cần biết ngay từ khâu thiết kế: nếu bản vẽ yêu cầu bo cạnh với bán kính nhỏ hơn 6mm thì phải đổi phương án cạnh, không phải đổi mã vân. Đặt nhầm dòng thường cho hạng mục cần bo cong sẽ dẫn tới nứt gãy ngay khi uốn.

Theo độ bóng bề mặt. Bề mặt mờ và bề mặt sần chống bám vân tay tốt hơn, phù hợp mặt bàn và cánh tủ tần suất chạm cao. Bề mặt bóng gương cho chiều sâu màu và độ phản chiếu đẹp hơn, nhưng lộ dấu vân tay và vết xước nhẹ rõ hơn nhiều, nên hợp mặt đứng và hạng mục trang trí hơn là mặt bàn.

Ưu điểm và nhược điểm của laminate

Ưu điểm

• Chống trầy xước và chịu va đập tốt trong nhóm vật liệu phủ bề mặt, nhờ lớp overlay riêng biệt gánh phần bảo vệ.
• Số lượng vân và màu rất lớn, dễ đồng bộ concept trên nhiều hạng mục trong cùng một công trình.
• Vệ sinh bằng dung dịch lau bề mặt thông thường, không cần bảo dưỡng định kỳ phức tạp như đá tự nhiên.
• Chi phí thấp hơn đá tự nhiên và solid surface trên cùng diện tích sử dụng.
• Có dòng chống cháy cho công trình yêu cầu tiêu chuẩn phòng cháy cao hơn, và dòng kháng hóa chất cho phòng thí nghiệm, khu y tế.

Nhược điểm cần biết trước khi chọn

• Khả năng chống ẩm tại mối nối và cạnh dán có giới hạn. Bản thân bề mặt chịu ẩm tốt, nhưng nước đọng lâu ngày ở cạnh chưa xử lý kỹ sẽ thấm vào lõi giấy và gây phồng.
• Khi bề mặt bị trầy sâu hoặc bong tại một điểm, thường phải thay cả tấm hoặc cả mảng. Laminate không dặm vá cục bộ được như sơn, và không mài phục hồi được như solid surface.
• Vân in nên không có đường vân độc bản như gỗ thật hoặc đá thật. Hạng mục cần tính độc nhất thì solid surface hoặc vật liệu tự nhiên phù hợp hơn.
• Tấm rất mỏng so với cốt gỗ, nên độ phẳng của bề mặt hoàn thiện phụ thuộc vào chất lượng cốt và tay nghề dán. Cốt gợn sóng thì bề mặt laminate cũng gợn theo.

Nắm được ưu điểm và giới hạn rồi, câu hỏi tiếp theo thường là laminate khác gì so với những vật liệu phủ hay bị nhầm với nó.

Phân biệt laminate với melamine, veneer và acrylic

Bốn vật liệu này đều là bề mặt phủ cho cốt gỗ công nghiệp nên hay bị gọi lẫn, nhưng khác nhau ở cấu tạo và mức ứng dụng.

Bảng này dùng để chọn đúng vật liệu theo nhu cầu, không dùng để xếp hạng vật liệu nào tốt hơn. Mỗi hạng mục có bài toán ngân sách và độ bền riêng.

Laminate phù hợp với vị trí và công trình nào?

Đây là phần quyết định hạng mục có bền hay không, và cũng là chỗ hay chọn sai nhất. Cùng một mẫu vân có thể đi với nhiều loại cốt nền khác nhau. Chọn theo vân thì đẹp, chọn theo vị trí thì bền.

Riêng nhóm vách ngăn khu vệ sinh và nội thất công cộng, khi yêu cầu chịu lực và chịu ẩm vượt quá khả năng của laminate dán cốt gỗ, giải pháp phù hợp hơn là tấm compact nguyên khối. Với mặt bàn liền khối không mối nối và có thể mài phục hồi, xem thêm vật liệu solid surface.

Bảng trên trả lời câu hỏi chọn dòng nào. Cần tư vấn độ dày cụ thể, loại keo và cách xử lý cạnh cho đúng hạng mục công trình của mình, đội kỹ thuật Phúc Thành An hỗ trợ trực tiếp theo bản vẽ.

Năm lỗi thường gặp khi dùng laminate và cách tránh

Phần này đúc từ những tình huống Phúc Thành An thường được gọi hỗ trợ sau khi công trình đã thi công xong. Hầu hết đều tránh được ngay từ khâu chọn vật liệu.

1. Dán một mặt, bỏ tấm mặt hậu (Backer). Đây là lỗi gây hỏng nhiều nhất. Laminate co giãn theo độ ẩm môi trường. Nếu chỉ dán một mặt của cánh tủ, mặt có laminate và mặt không có laminate co giãn khác nhau, cánh sẽ cong dần sau vài tháng. Cách tránh là luôn dán tấm mặt hậu (Backer) ở mặt còn lại để cân bằng ứng suất hai mặt.

2. Dán ngay khi tấm vừa chuyển tới, hoặc lưu kho sai cách. Tấm laminate và cốt gỗ cần thời gian cân bằng độ ẩm với môi trường nơi sẽ lắp đặt trước khi dán. Khuyến cáo chung của ngành là lưu tấm trong điều kiện phòng bình thường, nhiệt độ khoảng 18 đến 25°C và độ ẩm tương đối 50 đến 65%, đặt nằm ngang trên mặt phẳng và có tấm đè lên trên. Dán khi tấm còn chênh độ ẩm với cốt, hoặc dựng đứng tấm tựa tường nhiều ngày, sẽ dẫn tới bong mí hoặc gợn sóng về sau.

3. Chọn sai cốt nền cho vị trí. Đây là chỗ hay bị bỏ qua nhất, vì mọi người chú ý vào mẫu vân của tấm laminate mà quên phần nằm bên dưới. Tấm laminate cùng độ dày, nhưng cốt gỗ bên dưới thì phải chọn theo hạng mục: khu bếp và khu quanh bồn rửa cần cốt chống ẩm, mặt bàn chịu tải cần cốt đủ dày để không võng theo nhịp đỡ. Dùng cốt thường ở khu ẩm thì tấm laminate còn nguyên mà cốt bên dưới đã ngậm nước và phồng. Khi đặt hàng, nói rõ vị trí sử dụng chứ không chỉ nói mã vân.

4. Xử lý cạnh sơ sài ở khu vực ướt. Bề mặt laminate chịu ẩm tốt nhưng cạnh cắt là lõi giấy hở. Ở khu vực quanh bồn rửa, cạnh không được dán kín và bơm keo sẽ hút ẩm dần, làm phồng mép trong khi mặt tấm vẫn còn nguyên vẹn.

5. Khoét góc trong vuông sắc. Ở các vị trí khoét như hố bếp hoặc chỗ đặt chậu, góc trong vuông sắc là điểm tập trung ứng suất và dễ phát sinh vết nứt chân chim kéo dài. Cách tránh là bo tròn góc trong thay vì để góc vuông. Lưu ý đây là bán kính khoét góc trong, khác với bán kính uốn cạnh nêu ở mục phân loại, hai thông số này không dùng lẫn cho nhau.

Bảo quản và vệ sinh laminate

Lau bề mặt bằng khăn mềm với dung dịch tẩy rửa trung tính. Tránh hóa chất có tính ăn mòn mạnh, bột chà nhám và miếng cọ kim loại, vì chúng làm mờ lớp overlay và khiến bề mặt bám bẩn nhanh hơn về sau. Với vết bẩn cứng đầu, để dung dịch thấm vài phút rồi lau, không chà mạnh.

Với các cạnh dán, kiểm tra định kỳ để phát hiện sớm dấu hiệu hở mí, nhất là ở khu vực gần nguồn nước. Xử lý sớm một đường keo rẻ hơn rất nhiều so với thay cả mảng sau khi lõi đã ngấm ẩm. Không đặt trực tiếp nồi nóng lên bề mặt và không dùng mặt bàn laminate làm thớt cắt.

Đội ngũ kỹ thuật Phúc Thành An hỗ trợ hướng dẫn xử lý cạnh và bảo trì phù hợp theo từng hạng mục khi bàn giao vật liệu. Toàn bộ mã vân đều có mẫu thật để đối chiếu trước khi chốt. Xem thêm các công trình đã dùng laminate để hình dung cách phối vật liệu theo từng loại không gian

Câu hỏi thường gặp về laminate